مقدمه
رباتیک علمی است که با هدف راحتی انسان و افزایش وقت مفید او به وجود آمده است . متاسفانه در کشور ما آن طور که شایسته است شناخته نشده است . در این مقاله سعی می کنیم به وضعیت ایران در علم رباتیک در ایران بپردازیم . بدین منظور ابتدا تاریخچه و تعریف مختصری از ربات ارائه می نماییم . سپس به و ضعیت رباتیک در کشور های صنعتی می پردازیم و سرانجام و ضعیت ایران را بررسی می نماییم و برای بهبود آن راهکاری را مشخص می نمایییم .
تاریخچه ی رباتیک
در گذشته کشورهای استعمارگر
برای افزایش سرمایه وپیشرفت خود به کشور های ضعیف حمله می کردند و با تصرف
کشور قربانی ، مردم آنجا را به عنوان برده به خدمت می گرفتند و از آنها به
عنوان نیروی کار رایگان بهره می بردند و آنها را در مزارع کارخانه ها
آشپزخانه ها و... به کار می گرفتند . اما این برده ها چند عیب بزرگ داشتند .
مهمترین عیب آن اسارت یک انسان و ظلم به او بود و دیگر عیب آن خستگی برده
ها بود . برده ها نمی توانستند 24 ساعت شبانه روز کار کنند . باید به آن ها
وقت استراحت می دادند . دیگر عیب آن ها این بود که ارباب باید آن ها را
مداوم کنترل می کرد . در آن زمان آرزوی اربابان این بود که برده ای غیر
انسانی داشته باشند که بتواند 24 ساعته کارکند و دچار خستگی نشود و نیاز به
کنترل مداوم نداشته باشد . با توجه به علم آن زمان این رویایی بیش نبود و
فقط در تئاتر به نمایش در می آمد و به این برده های آسمانی (( ربات )) می
گفتند .
با پیشرفت علوم در طی گذشت زمان و انقلاب صنعتی اروپا ، نیاز
به برده هایی بیشتر با سرعت بالاتر دقت بیشتر و خستگی کمتر ، بیشتر احساس
می شد . بنابراین دانشمندان به فکرساخت ماشین های خود کار افتادند . (تا آن
زمان علم در زمینه ی برق و مکانیک مقداری پیشرفت کرده بود . ) از آن به
بعد در قسمت هایی از کارخانه ها از ماشین های الکترومکانیکی استفاده می شد .
بدین شکل مکانیزاسیون صنعتی آغاز شد . عیب بزرگ این دستگاه ها تک منظوره
بودن و عدم انعطاف پذیری آن ها بود . یعنی با تغییر قسمتی از کارخانه یا
محصول تولیدی می بایست کل دستگاه ها دوباره طراحی می شدند . با پیشرفت هر
چه بیشتر علم ، کامپیوتر ها اختراع شدند و گسترش یافتند . تا حدی که در
خانه ها نیز یافت می شد . سپس صنعت گران به فکر ترکیب ماشین ها ی
الکترومکانیکی با کامپیوتر ها افتادند تا بتوان آن ها را برنامه نویسی کرد [
یکی از ویژگی های کامپیوتر قابل برنامه نویسی بودن آن است ] و بایک دستگاه
بتوان چندین کار را انجام داد (مثلا دستگاهی که یک نوع ماشین را رنگ می
زند بتواند با عوض شدن مدل و طرح آن ، آن ها را نیز رنگ بزند ) . بدین صورت
ربات ها ساخته شدند
تعریف ربات و رباتیک و مزایای آن
با توجه به توضیحاتی که داده شد :
ربات ماشینی هوشمند ، قابل
برنامه نویسی و انعطاف پذیر است که برای بدست آوردن اطلاعاتی از محیط خود
دارای حسگرهایی است .
رباتیک علم طراحی ، ساخت ، نگهداری و تعمیر ربات
ها است
مهندسی رباتیک علم هوشمند کردن و الکترونیکی کردن ماشین ها ی
مکانیکی است ( در جهت مصارف صنعتی ) [مهندسی رباتیک = مهندسی برق + مهندسی
مکانیک]
مزایای ربات عبارتند از : افزایش بهره ، افزایش تولید ، بهبود
کیفیت کار ، افزایش دقت ، جلوگیری از اتلاف نیروی انسانی ، افزایش سرعت ،
کاهش هزینه ، کاهش ضایعات ، چند منظوره بودن ، هوشمند بودن ، عدم خستگی
مثال هایی از ربات
کلمه ربات مانند کلمه ی ماشین ، یک کلمه ی
کلی است و به چند مورد خاص خلاصه نمی شود . به عنوان نمونه چند مورد را ذکر
می نماییم :
بازو های ربات های صنعتی ، ربات کنترل چاه های نفت ، یخچال
های خانگی ، آسانسور ها ، اسباب بازی کودکان ، هواپیما های بدون سرنشین ،
سیستم های دفاع ضد موشکی ، پرینتر ها ، دستگاههای تراش خودکار ، نوشابه
پرکن ها و ...
این ها فقط نمونه هایی از بی نهایت انواع ربات بود . ربات
ها آنقدر گسترده اند که امروزه نمی توان بدون آن ها زندگی کرد . ولی در
مهندسی منظور از ربات ، ربات های صنعتی می باشد .
رباتیک و کشور های صنعتی
کشور ها صنعتی به این حقیقت رسیده اند ،
که کشوری پیشرفت نمی کند مگر این که در تمام علوم پیشرفت کند . بنابراین ،
با توجه به این که رباتیک یکی از علوم اصلی سرنوشت ساز قرن است و به آن
احساس نیاز می کنند . در این راستا فعالیت های بسیاری را انجام داده اند.
آن ها آن قدر پیشرفت کرده اند که هدف خود را اینگونه ذکر می کنند " در سال
2050 ربات هایی خواهیم ساخت شبیه انسان که بتواند با قوی ترین تیم فوتبال
انسان ها بازی کند و بدون انجام خطا ، انسان ها را شکست دهد ."
آن ها هر
ساله مسابقات رباتیک جهت کسب علم و استفاده نمودن از آن در صنعت برگزار می
نمایند .
همچنین در راستای تربیت نیروی انسانی جهت گسترش این علم ،
رشته ی مهندسی رباتیک را ایجاد نمودند . مهندسی رباتیک در واقع تلفیقی از
رشته ی مهندسی برق و مهندسی مکانیک است که هدف آن تربیت نیرویی که بتواند
به تنهایی ربات های صنعتی را طراحی کند و آن را بسازد . این رشته در اکثر
دانشگاه های کشور های صنعتی تدریس می شود .
کارخانه های خصوصی آن ها
علاوه بر رباتیکی کردن فرایند تولید ، مقداری از درآمد های ناخالص خود را
جهت تحقیق و گسترش رباتیک صرف می نمایند .
وضعیت رباتیک در ایران
وضعیت رباتیک در ایران فاجعه بار است . به طوری که
می توان گفت : رباتیک در ایران هنوز شناخته شده نیست . این وضعیت در حالی
است که ایران یکی از بزرگترین وارد کنندگان ربات های صنعتی است . هر ساله
ارز زیادی بابت خرید ربات ، از کشور خارج می شود . در بیشتر کارخانه های ما
از رباتها استفاده می شود . کارخانه هایی مانند فولاد ، خودروسازی ، مواد
غذایی و ... را می توان تقریبا تمام رباتیک دانست . اما متاسفانه تمام ربات
های آن وارداتی است و حتی نصب و کنترل و تعمیر آن بر عهده ی خارجی ها می
باشد
به منظور عقب نماندن کشور در علم رباتیک ، رشته ی مهندسی رباتیک در
سال 1381تاسیس شد و متاسفانه تا امسال (1387 ) تنها دانشگاه ارائه کننده ی
آن دانشگاه صنعتی شاهرود بود . اکنون این رشته در دانشگاه صنعتی همدان نیز
تدریس می شود . اما آیا دو دانشگاه کافی است ؟ پاسخ روشن است با توجه به
اهداف کشور و سند چشم انداز 20 ساله هم اکنون باید در تمام دانشگاه های
صنعتی ، تدریس شود .
یکی از مشکلات دانش آموختگان این رشته در کشور این
است که کسی این رشته را نمی شناسد و اصلا نمی داند ربات چیست . وقتی از
ربات صحبت می شود به یاد اسباب بازی آدم آهنی کودکان و فیلم های سینمایی می
افتند . دیگر مشکل دانش آموختگان عدم اعتماد صنعت کشور به آن ها است .
صنعت گران حاضرند چندیدن برابر آن هزینه کنند ولی از نیروی خارجی استفاده
نمایند .دیگر مشکل این رشته کمبود امکانات دانشگاهی و قدیمی بودن امکانات
فعلی آن ها است .
بعضی از افراد در ایران استفاده از ربات را مساوی
اخراج نیرو کار می دانند و با توسعه ی آن مخالفت می کنند . اما آنها از این
قافل هستند که گماردن نیروی انسانی به کار های روزمره و تکراری ، اتلاف
نیروی انسانی است . به جای انجام کار بیهوده می توان آن ها را در جایی دیگر
به خدمت گرفت .
هر ساله چندین مسابقات رباتیک در سطح کشور برگزار می
شود که می توان گفت همه ی آن ها دارای قوانین ثابت و یک شکل و تکراری است و
هیچ کدام قوانین بومی ندارند . متاسفانه در ایران به این مسابقات به چشم
هدف نگریسته می شود . (بر عکس کشور های صنعتی که مسابقات را ، وسیله ای
برای ارتقاء صنعت خویش می دانند . ) و تمام وقت دانشجویان را می گیرند که
رباتی با هدف پوچ ( مانند مسیریاب که در این مسابقات ربات باید مسیر خط
سیاه را دنبال کند ) بسازند .
متاسفانه هیچ یک از ما ، هیچ روز یا هفته
ای در سال را به عنوان هفته ی رباتیک ، حداقل برای یادآوری اهمیت آن بر
نگزیده ایم . و برای بهبود وضعیت آن کوششی نکردیم و نمی کنیم .
نتیجه گیری
اگر می خواهیم ایران به پیشرفت شایسته ی خود برسد .
باید موانع را از جلو آن برداریم . در اولین قدم بهتر است در موارد زیر
گامی محکم برداریم .
1- آشنایی مردم با علم رباتیک و مزیت استفاده از
ربات ها
2- تاسیس رشته ی مهندسی رباتیک در تمامی دانشگاه های صنعتی کشور
3-
برگزاری هدفمند مسابقات رباتیک در رشته های بومی در راستای تولید ثروت از
راه علم
4- جلب اعتماد صنعت به نیرو های داخلی
5- مشخص کردن هفته ای
خاص به نام هفته ی رباتیک
6- و ... .
ادامه مطلب
















